آشنایی با موزه فرش آستان قدس رضوی

فرش ایرانی نمونه‌ای فاخر و ارجمند از هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی است. تار و پود فرش‌های ایرانی آمیخته با طرح‌ها و نقوشی جذاب و دلفریب سرسار از شگفتی و زیبایی و هنر هستند و به خوبی هنر والا و ذوق و سلیقه‌ی هنرمندان و فرش‌ بافان ایرانی را به نمایش در می‌آورند.

از دیگر سو خراسان و شهر مشهد نیز با قدمتی دیرینه و کهن، پایگاهی برای ظهور هنرهای گوناگون بوده‌است و اکنون «موزه فرش آستان قدس رضوی» در قلب مشهد و در مجاورت بارگاه مطهر رضوی، جایگاهی مناسب برای ارایه فرش‌های دست‌باف و گرانبهاست.

موزه فرش آستان قدس رضوی پیشتر در بنایی کوچکتر مستقر بود ولی ساختمان جدید و کنونی آن در سال 1390 به‌صورت گنجینه‌ای مستقل در مجاورت موزه مرکزی آستان قدس رضوی و در ساختمانی سه طبقه افتتاح و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

طبقه همکف این موزه به نمایش قالی‌ها و فرش‌های بافته شده در نواحی مرکزی و شرقی ایران و نیز برخی قالی‌های پرده‌ای اختصاص یافته است که در زیبایی کم‌مانند تلقی می‌شوند.

طبقه دوم موزه محل نشان دادن قالی‌ها و فرش‌های بافته شده در مناطق غرب و شمال غربی ایران و همچنین قالیچه‌ها و گلیم‌های بافته شده توسط هنرمندان فرشباف عشایر و ایلات کشور است و طبقه منهای یک به نمایشگاه قالی‌ها و گلیم‌های بافته شده در دوره‌ی صفوی و فرش‌های بزرگ بافته شده در مشهد اختصاص یافته است.

این قالی‌ها از جنبه‌های متعددی از جمله قدمت و دیرینگی، اصالت و نفاست و لحاظ شدن ویژگی‌های هنری بدیع و درخور توجه هستند.

موزه فرش آستان قدس رضوی را می‌توان به‌عنوان بزرگ‌ترین موزه تخصصی فرش در خاورمیانه دانست که حدود یکصد تخته فرش را به نمایش عمومی درآورده است و شمار بسیاری فرش را نیز در مخزن خود به شیوه تخصصی نگاهداری می‌کند.

نزدیک به ۹۰ درصد فرش‌های این موزه توسط بانیان خیر و عاشقان حضرت رضا (ع) در زمان‌های مختلف به این مجموعه اهدا و وقف و بقیه آن نیز به سفارش این مجموعه برای استفاده در حرم مطهر رضوی و دیگر اماکن متربکه خریداری ‌شده است.

 

 

از جمله آثار نفیس و ارزشمندی که در این موزه زیبا به نمایش درآمده مجموعه‌ای از قالی‌ها و گلیم‌های کرک و ابریشم بافته شده در دوره صفوی هستند که به قالی‌های ایران و هند معروف هستند که برای استفاده در حرم بافته شده اند. برخی از این قالی‌ها وقف و نذر شده و دارای کتیبه هستند (مانند قالی‌های پرده‌ای محرابی درختی، که به تاریخ ۱۳۲۰–۱۳۲۲ ق. به سفارش عبدالله تبریزی توسط استاد محمد کرمانی بافته شده‌اند)، و برخی به سفارش آستان قدس رضوی بافته شده‌اند (مانند قالی‌های پرده‌ای ارجمند کرمانی)، و بر درهای ورودی به فضای زیارتی نصب می‌شدند.

قالی‌های استاد عبدالمحمد، عبدالحمید و علی‌خان عمواوغلی و نیز قالی زنده‌یاد محتشم از آثار شاخص و مورد توجه کارشناسان فرش، و مجموعه قالی‌های تصویری اهدایی برادران صفدرزاده حقیقی از آثار دیدنی این موزه محسوب می‌شوند. از آثار دیگر ارزشمند آستان قدس رضوی مجموعه نفیس منسوجات آن بخصوص صندوق پوش‌ها و ضریح پوش‌های تاریخی و هنری حرم مطهر است، که قدیمی‌ترین اثر کتیبه دار آن مربوط به تاریخ ۹۵۲ هجری است.

 

 

هر فرشی (جز فرش‌های مشهور که بازدیدکنندگان پیگیر دیدن آن هستند) یک دوره استراحت و نگهداری در مخزن دارد. موزه مجهز به سیستم اعلان و اطفای حریق، دما و رطوبت است که به‌صورت دیجیتال اندازه‌گیری می‌شود.

روش نمایش فرش‌ها در موزه بهترین روش نمایشی در دنیا به دو صورت افقی با شیب بسیار ملایم که فرش به‌هیچ‌وجه آسیب نمی‌بیند و روش عمودی با استفاده از نوارچسب وُلکرو (نوارچسب‌ها وزن فرش را به‌صورت متعادل در همه سطوح آن تقسیم می‌کنند) که بر اساس ابعاد و وزن خود فرش نگهداری می‌شود و به نمایش گذاشته‌شده است.

موزه تخصصی فرش آستان قدس رضوی، هرروز از ساعت ۸ تا ۱۲:۳۰ روزهای شنبه تا چهارشنبه و از ساعت ۸ تا ۱۱:۳۰ روزهای پنج‌شنبه‌ و جمعه‌ و ایام تعطیل رسمی در صحن کوثر حرم مطهر رضوی، در مجاورت موزه مرکزی آستان قدس رضوی، پذیرای دوستداران فرهنگ و هنر ایرانی اسلامی است.

 به پیشینه و شیوه‌های وقف فرش برای حرم مطهر رضوی
نگاهی به پیشینه و شیوه‌های وقف فرش برای حرم مطهر رضوی
 حرم در شبکه خبر
فرش حرم در شبکه خبر
قصه تارها
قصۀ تارها
گفت‌وگوی آستان‌نیوز با مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی
گفت‌وگوی آستان‌نیوز با مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی