بر کویرهای سبز جنوب فرش خراسان

بر کویرهای سبز جنوب فرش خراسان
کتاب بر کویرهای سبز جنوب فرش خراسان تألیف «شیرین صوراسرافیل» در سال ۱۳۸۳ منتشر شده است.

کتاب بر کویرهای سبز جنوب فرش خراسان که حاصل تحقیق و بررسی درباره قالی‌بافی جنوب استان خراسان است، در 170 صفحه همراه با تصاویری رنگی و سیاه‌وسفید تنظیم و تدوین شده است.

این کتاب به هنگام تدریس نویسنده در دانشگاه آزاد اسلامی بیرجند در سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۴ تألیف و مناطق قالی‌بافی جنوب خراسان ازجمله بیرجند، قائن، خواف، گناباد، طبس، کاشمر و فردوس دستمایه نگارش این کتاب شده است. موضوعات این کتاب دو بخش کلی ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی هر منطقه و ویژگی‌های فرش هر منطقه را شامل می‌شود.

ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی هر منطقه

نویسنده در بخش ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی هر منطقه، موقعیت جغرافیایی و تاریخ مراکز مهم بافت جنوب استان خراسان را شرح می‌دهد.

همچنین در معرفی جغرافیایی هر منطقه جدول‌های جمعیت و خانوار مناطق شهری و روستایی، تعداد آبادی و خانوار، تعداد روستاهای بخش مرکزی، توزیع صنایع‌دستی روستایی، تولید صنایع‌دستی و گروه‌بندی رنگ‌های استفاده شده در فرش دست‌باف را ارائه می‌کند.

ویژگی‌های فرش هر منطقه

در بخش ویژگی‌های فرش هر منطقه نویسنده ابتدا تاریخ فرش و فرش‌بافی هر منطقه را در دوره‌های مختلف شرح می‌دهد. سپس به سراغ مراکز مهم بافت هر منطقه می‌رود. در معرفی فرش بیرجند به دلیل گستردگی و وسعت منطقه ابتدل فرش شهر بیرجند و بعدازآن فرش‌بافی هر یک از بخش‌های خوسف، درمیان، مرکزی و سربیشه معرفی می‌شود.

از این میان مود، خوسف و درخش به‌عنوان برجسته‌ترین مناطق قالی‌بافی بیرجند معرفی شده‌اند. در ادامه نیز قائن، خواف، گناباد، طبس، کاشمر و فردوس به همراه روستاهای مهم مراکز قالی‌بافی بررسی می‌شود.

از دیگر موارد این بخش می‌توان به نمونه‌های موزه‌ای و معروف فرش، تعداد دستگاه‌های قالی‌بافی، تکنیک، نوع، ابعاد، پشم‌ریسی، مواد اولیه، رنگ، طرح، نقشه و بافت اشاره کرد. همچنین نام بسیاری از قالی‌بافان، طراحان و تولیدکنندگان معروف فرش هر منطقه نیز آمده است.

در کتاب بر کویرهای سبز جنوب فرش خراسان شرکت فرش آستان قدس رضوی، تعاونی فرش دست‌باف جهاد سازندگی، شرکت سهامی فرش ایران و کمیته امداد به‌عنوان سازمان‌های فعال تولید فرش دست‌باف در جنوب خراسان معرفی شده‌اند.

همچنین این کتاب شامل گزارش‌های مصوری است از کارگاه‌ها، تولیدکنندگان، طراحان فرش، فرش‌هایی با طرح و نقش‌های ریزماهی لچک ترنج، بندی، قابی، سعدی، بوته با دورنما در وسط، گلدانی با حاشیه بادامی، ماهی ترنج‌دار و بته‌جقه، کارگاه قالی‌بافی، مجتمع تولیدی و انبار رنگ آستان قدس رضوی.

کارگاه فرش آستان قدس رضوی در کاشمر

کارگاه فرش آستان قدس رضوی در کاشمر چنین توصیف شده است: «گذر از کاشمر، بدون دیدار از کارگاه آستان قدس که در آن ۲۳۰ بافنده بر روی دارهای بزرگ و بسیار شکیلی به بافت فرش مشغول‌اند، ممکن نیست. بر هر یک از دستگاه‌های این کارگاه مجهز و پرنور، ۴ بافنده در شرایط مساعد و بهداشتی کار می‌کنند. کارگران تابع قانون کار بوده و از بیمه و تأمین اجتماعی برخوردارند و پس از گذراندن یک دوره آزمایشی دوماهه استخدام می‌شوند.

در حال حاضر کلیه کارگران از مردان می‌باشند. سازمان کنه‌بیست نظیر همتای بزرگ‌تر خویش در جوار مشهد وابسته به آستان قدس رضوی است و در نظر است در کنار کارگاه‌های موجود، کارگاه‌هایی نیز برای زنان ایجاد شود. کیفیت پشم‌های مصرفی در حد بسیار خوب و رنگ‌ها عمدتاً گیاهی است. فرش‌های بزرگ‌پارچه با توجه به طرح‌های قدیم مشهد بر روی دستگاه‌ها دیده می‌شود.»

در این کتاب می‌خوانید:
  • فصل یکم – کلیات
  • نگاهی به تاریخ جنوب خراسان
  • اوضاع اجتماعی، اقتصادی جنوب خراسان
  • شهرستان بیرجند
  • فصل دوم – مراکز بافت
  • بیرجند
  • فرش بیرجند
  • ویژگی‌های فرش بیرجند
  • فرش امروز بیرجند
  • شهرستان قائن
  • ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی منطقه
  • شهرستان خواف
  • ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی منطقه
  • ویژگی‌های فرش خواف
  • شهرستان گناباد
  • ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی منطقه
  • ویژگی‌های فرش ناباد
  • شهرستان طبس
  • ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی منطقه
  • ویژگی‌های فرش طبس
  • شهرستان فردوس
  • ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی منطقه
  • ویژگی‌های فرش فردوس
  • شهرستان کاشمر
  • ویژگی‌های تاریخی و اجتماعی کاشمر
  • فصل سوم – فرش امروز جنوب خراسان
  • فصل چهارم – بافته‌های بلوچ
  • در پایان

 به پیشینه و شیوه‌های وقف فرش برای حرم مطهر رضوی
نگاهی به پیشینه و شیوه‌های وقف فرش برای حرم مطهر رضوی
 حرم در شبکه خبر
فرش حرم در شبکه خبر
قصه تارها
قصۀ تارها
گفت‌وگوی آستان‌نیوز با مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی
گفت‌وگوی آستان‌نیوز با مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی