فرش ایرانی؛ محور گفت‌و‌گو در تونس

 این نشست تخصصی که روز آدینه 29 خرداد 1405 با حضور گروهی از دانشگاهیان، پژوهشگران، هنرمندان و متخصصان میراث و هنرهای سنتی از هر دو کشور در تونس برگزار شد، مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی نیز به صورت ویدئویی به سخنرانی پرداخت.

دکتر حمید کارگر در این نشست، با مروری بر تاریخ فرش دستباف ایرانی و دیرینگی آن، به گستردگی فرشبافی در فلات ایران و نیز تنوع کاربردهای دستبافته‌ها در کشور پرداخت و گفت: این تاریخ طولانی و این پیوند با فرهنگ و خرده‌فرهنگ‌های اقوام ایرانی در کنار انواع کاربری‌های دستبافته‌ها، این هنر را به یکی از مظاهر فرهنگی و تمدن ایران بدل کرده است.

وی در ادامه به تنوع طرح و نقشه‌های فرش‌های ایرانی اشاره کرد و با مروری بر برخی از این طرح‌ها، غنای نقشه‌ها در ایران را یکی از ویژگی‌های فرش ایران در کنار دانش، هنرمندی و مهارت کنشگران این عرصه دانست و پیامد آن را حضور پررنگ فرش ایرانی در موزه‌ها و گنجینه‌های بزرگ دنیا و شهرت و نامداری این دستبافته‌ها دانست.

کارگر در بخش دیگری از سخنان خود وجود موزه‌های تخصصی فرش و بازارهای فرش در ایران را به‌عنوان نمودی از نقش‌آفرینی فرش در حوزه گردشگری مطرح کرد و با اشاره به وجود کارگاه‌های بزرگ تولید فرش، بر امکان اخد سفارش‌های خاص تأکید کرد.

دکتر جعفر مروارید (رایزن فرهنگی ایران در تونس) نیز در این نشست، برگزاری این رویداد را به بهانه روز ملی فرش و ناشی از اعتقاد به اهمیت فرهنگ به‌عنوان پلی برای نزدیکی بین مردم کشورها دانست و گفت: فرش ایرانی نه صرفاً محصولی کاربردی که میراث زنده بشری است که قرن‌ها خلاقیت و بالندگی فرهنگی را در خود نهفته دارد.

میرمسعود حسینیان، سفیر جمهوری اسلامی ایران در تونس نیز در این نشست ضمن تبریک سال نو هجری به حاضران و با تأکید بر ارزش‌های ماه محرم و نهضت حسینی، جایگاه برجسته فرش ایرانی به عنوان آینه‌ای که تاریخ ایران را با تمام عمق فرهنگی و زیبایی‌شناختی‌اش منعکس می‌کند ستود.

وی تأکید کرد که فرش‌های ایرانی با مهارت دقیق، رنگ‌های جذاب و طرح‌های غنی خود متمایز هستند و هنرمندان ایرانی صرفاً فرش نمی‌بافند، بلکه صفحاتی از تاریخ را می‌بافند که به نسل‌های آینده می‌رسد. چنان که فرش قدیمی پازیریک همچنان از ریشه‌های عمیق این هنر در ایران سخن می‌گوید.

عبدالحسین ملک جعفریان (مدیر موزه فرش حرم مطهر رضوی) نیز در این نشست ضمن سخنانی درباره اهمیت فرش در فرهنگ ایرانی و نقش نهادهای موزه‌ای در حفظ و نگهداری این میراث، از تاریخچه تأسیس موزه فرش حرم مطهر رضوی و تلاش‌های انجام‌شده برای حفظ دستبافته‌ها با جدیدترین دانش روز سخن گفت.

دکتر زینب کریمه (پژوهشگر تونسی) دیگر سخنران این رویداد بود که به بررسی تأثیر الگوهای فرش صفوی ایران بر طرح‌های فرش قیروان در تونس پرداخت و مسیرهای تعامل هنری جهان اسلام در طول تاریخ را بررسی کرد.

این محقق بر شباهت‌های بین عناصر تزئینی و نمادهای هنری مشترک تأکید کرد و گفت: این همگرایی نشان‌دهنده عمق تبادل فرهنگی بین شرق و غرب اسلامی است. هرچند که در عین حال، فرش‌های تونسی سبک محلی متمایز خود را حفظ کرده‌اند و به‌ویژه فرش قیروان، با وجود تأثیرپذیری از برخی مکاتب هنری شرقی، توانسته زبان بصری خاص خود را توسعه دهد و به یکی از برجسته‌ترین نمادهای صنایع سنتی تونس تبدیل شود.

دکتر فاطمه البنا (کارشناس هنرهای تزئینی و نگارگری در تونس) نیز در این نشست به ابعاد تاریخی و زیبایی‌شناختی هنرهای تزئینی در تمدن‌های ایران و تونس پرداخت و تأکید کرد که تزئینات صرفاً یک عنصر زیبایی‌شناختی با هدف تزئین نیست، بلکه نمایانگر یک زبان بصری کامل است که معانی فکری، معنوی و فرهنگی را در خود جای داده است.

در این رویداد، فرش دستباف محوری برای گفت‌و‌گوهای دوسویه بین ایرانی‌ها و تونسی‌ها برای ایجاد همگرایی و تعامل بیشتر شد و رایزنی فرهنگی ایران در تونس توانست از این عنصر فرهنگی و هنری برای نزدیکی اذهان اهل هنر بهره بگیرد.