تولید برپایه مواد اولیه مرغوب
فعالیت اصلی شركت فرش آستان قدس رضوی بافت فرش دستباف نفیس و باکیفیت (در رجشمارهای مختلف و با بهترین و مرغوبترین مواد اولیه و رنگرزی گیاهی در اندازههای مورد نیاز رواقها و بیوتات متبركه حرم مطهر و نیز دیگر سفارشدهندگان) است. سالانه حدود ۴ هزار مترمربع فرش دستباف در کارگاههای این شرکت با هدف استفاده در حرم مطهر بافته میشود و نزدیک به ۵۰۰ نفر قالیباف در این زمینه مشغول فعالیت هستند.
طراحی
طراحی فرش فرایندی برای ترسیم و پیشبینی تولید فرشی است که در آینده بافته میشود. در این فرایند تعیین و ترسیم طرح و چارچوب اصلی و نقشمایههای مندرج در آن، اندازه و چگونگی نسبت متن و حاشیه صورت میگیرد.
این فرایند در تولید فرشهای شهری بهصورت دقیق تا دستیابی به نقشه نهایی و ترسیم روی کاغذ شطرنجی شکل میگیرد و در فرشهای روستایی و عشایری اغلب در ذهن قالیباف رخ میدهد و روی کاغذ پیاده نمیشود.
با توجه به آنکه طراحی اصل و اساس شکلدهی به منظره بصری فرش است، توجه به آن ضروری است و شالوده بنیادی بافت فرش را شکل میدهد. بر این اساس شرکت فرش آستان قدس رضوی از دیرباز با ایجاد واحد طراحی کوشیده است به طرح و نقشههایی اصیل، نفیس و همسو با دیرینگی و ارزشهای فرش دستباف ایران دسترسی یابد و اکنون نیز افزون بر بهرهگیری از توان و مهارت طراحان کهنهکار و باتجربه، از استعداد و قابلیتهای طراحان جوان نیز بهره میگیرد.
شرکت فرش آستان قدس رضوی برآن است تا ضمن پایبندی به اصالتهای فرش ایران، نوآوری و پاسخگویی به سلایق و نیازهای مصرفکنندگان فرش دستباف را نیز در دستور کار قرار دهد و در این مسیر افزون بر طراحی فرش برای استفاده در حرم مطهر رضوی، طراحی و ترسیم نقشه برای دیگر بازارهای داخلی و خارجی را به انجام میرساند.
رنگرزی
رنگ در فرش اهمیتی ویژه دارد و رنگرزی الیاف هنر و مهارتی خاص است.
فرایند رنگرزی سرشار از ظرایف و نکتههایی است که پیامد آن درخشندگی و جلای فرش و نیز ثبات و دوام رنگ آن خواهد بود. کیفیت الیاف و رنگزاها از یکسو و دانش و مهارت رنگرز از دیگر سو از مهمترین عوامل توفیق فرایند رنگرزی قلمداد میشود. طبیعی یا شیمیایی بودن مواد رنگزا، سنتی یا صنعتی بودن رنگرزی، حجم الیاف، مدت زمان فرایند و گرمادهی به پاتیلهای رنگرزی و... نیز در بهدست آوردن الیاف رنگی مناسب تاثیرگذارند.
بهطور کلی رنگرزی به دو شاخه «طبیعی» و «شیمیایی» تقسیم میشود.
در رنگرزی طبیعی که در شرکت فرش آستان قدس رضوی مبنای عمل است، از انواع رنگزاهای گیاهی و جانوری استفاده میشود و در رنگرزی شیمیایی صرفاً رنگهای صنعتی و شیمیایی بهکار گرفته میشوند.
در شرکت فرش آستان قدس رضوی از رنگزاهای گیاهی همچون روناس، اسپرک، جاشیر، پوست انار، پوست گردو، برگ مو،... و رنگزایی جانوری به نام قرمزدانه استفاده میشود و رنگهای صنعتی و شیمیایی به این مجموعه راهی ندارند.
در فرایند رنگرزی «ثبات رنگ» بسیار مهم است. ثابت بودن رنگها و مقاومت آنها در برابر نور، سایش و شستوشو ضروری است و در این شرکت حفظ ثبات از هر سه منظر مورد تاکید است.
بافت
شرکت فرش آستان قدس نیز با داشتن کارگاههای متمرکز قالیبافی (در مشهد (روستای کنهبیست) و کاشمر) توانسته است کیفیترین و بهترین دستبافتهها را تولید کند و همچنان از این امکان برخوردار است.
در بافت فرش معمولاً از دو نوع گره اصلی (متقارن و نامتقارن) استفاده میشود که در شرکت فرش آستان قدس رضوی اغلب از گره نامتقارن (فارسی) استفاده میشود و البته شماری از قالیبافان نیز با گرههای متقارن (ترکی) به کار بافت مشغولند.
یکی از نکتههای قابل توجه در بافت فرش «رجشمار» (تعداد گره بافتهشده در عرض فرش در واحد طول معین) است که بهعنوان مشخصکننده میزان تراکم بهکار میرود.
شرکت فرش آستان قدس رضوی امکان بافت در همه رجشمارهای متداول را داراست و میتواند فرشهای ریزباف و درشتباف را با بهترین کیفیت به سفارشدهندگان عرضه کند. متداولترین رجشماری که در حال حاضر در کارگاههای این شرکت بافته میشود، بر اساس سفارش حرم مطهر رضوی 30 و 40 است. (30 یا 40 گره در 6/5 سانیمتر یا یک گره ذرعی)
امکان بافت فرش در اندازههای متنوع، با رجشمارهای متفاوت، در بهترین و بالاترین کیفیت و با هنرمندی بیش از 500 نفر قالیباف از جمله توانمندیهای شرکت فرش آستان قدس رضوی است.
پرداخت
پس از پایان یافتن بافت فرش، سطح آن نیاز به یکنواختی دارد. همسانسازی سطح فرش در فرایندی که «پرداخت» نامیده میشود به انجام میرسد.
این فرایند حساس، ظریف و نیازمند دقت است که افزون بر ایجاد همسانی و یکنواختی، به ارزش و کیفیت دستبافه آسیبی وارد نکند و رخی مناسب را به فرش هدیه دهد.
پرداخت فرش به دو روش سنتی و ماشینی انجام میشود که در کارگاههای شرکت فرش آستان قدس رضوی نیز از هر دو روش با حفظ اصالتها استفاده میشود. به طور معمول در مرحله نخست از ضخامت پرز تا حد مطلوب کاسته میشود (نازکی) و سپس یکنواختی نهایی در سطح فرش ایجاد میشود (موگیری).
با توجه به اینکه بخش اعظمی از دستبافههای این شرکت در اختیار حرم مطهر رضوی قرار میگیرد و به این سبب که پاخوردن فرشها و تردد مستمر زائران آن حرم مطهر بسیار زیادتر از مصارف خانگی فرش است، ضخامت (ارتفاع پرز) در این فرشها و در حین فرایند پرداخت بیشتر لحاظ میشود.
افزون بر استفاده از ابزارهایی مانند دستگاه تراش (که با حرکت دورانی روی فرش و داشتن تیغههایی به کوتاه شدن پرزها منجر میشود) و قیچی، از سیخ یا سنگ زدن برای باز شدن سر گرهها، ایجاد حالت مخملی روی فرش نیز استفاده میشود و سرانجام پس از تکمیل این عملیات شستوشوی فرشها به انجام میرسد.
فرایند تکمیل
پس از بافت فرش و افزون بر فرایند پرداخت، عملیات تکمیلی دیگری نیز برای عرضه بهتر فرش انجام میشود.
این فرایند موجب میشود که زیبایی و قوام فرش بیشتر شود و خود شامل مراحل مختلفی است.
شیرازهزنی، گرهزنی یا شستوشو از جمله فرایندهای تکمیلی فرش هستند.
شیرازه که به آن كنارهپيچ نیز گفته میشود، برای پوشاندن سرپودهای كنار فرش و نظم بخشیدن به كنارهها و مهار تارهای كناری فرش به كار میرود و خود انواع گوناگونی دارد.
اگر گلیمبافی فرش به عللی مقاومت لازم برای حفاظت از فرش را نداشته باشد، در انتهای ریشههای فرش اقدام به گره زدن میکنند. گرههای ریشهها نیز انواع گوناگونی دارند.
شستوشوی فرش نیز مراحل مختلفی همچون غبارگیری، کز دادن، شور، آبگیری و... دارد و از مراحل پایانی آمادهسازی فرش بهشمار میآید.
همه حقوق این وبگاه از آن شرکت فرش آستان قدس است. طراحی و توسعه ؛ تارنیک
